روی خط عدالت:

چند سوال مهم | منتظران بخوانند

در آستانه ی غیبت صغری در غرب ایران چه اتفاقاتی رخ داد؟ در سامرا چه گذشت و عاقبت چه شد؟ مناطق تحت نفوذ دشمنان کجا بود و چه می‌کردند؟ شیعیان از لحاظ فکری، سیاسی و اجتماعی در چه سطحی بودند؟

تاریخ، خیانتِ چه کسانی را در خود ثبت کرد؟ وضعیت منطقه در غیبت صغری چگونه بود؟ علت اصلی تبعید امام عسکری(علیه السلام) به سامرا چه بود؟ سازمان وکالت چگونه گسترش یافت؟ مهمترین وکیلان چه کسانی بودند و چه می‌کردند؟ از نواب خاص چه می‌دانید و سرنوشت آنها چه شد؟ …

پانصد سال پر فراز و نشیب!

خلافت عباسیان بیش از پنج قرن شد [ از سال ۱۳۲ تا ۶۵۶ هجری قمری ] که آغاز آن همزمان با عصر امامت امام صادق علیه السلام بود.

در طول این پنج قرن (حدود ۵۲۴ سال) خلفای عباسی اینها بودند: به ترتیب؛ سفّاح، منصور، مهدی، هادی، رشید، امین، مامون، معتصم، واثق، متوکل، منتصر، مستعین، معتز، مهتدی، معتمد، معتضد، مکتفی، مقتدر، قاهر، راضی و متقی.

سامرا در یک نگاه

در سال ۲۲۰ قمری (یعنی ۴۰ سال قبل از آغاز غیبت صغری) معتصم عباسی پایتخت جدیدش را شهر سامرا انتخاب کرد، به همین دلیل آن را ساخت و مرکز خلافت خود قرار داد. او بیش از ۴۰۰۰ غلام خریداری کرد که به دستور خلیفه لباسهای فاخر می‌پوشیدند [از دیگر سپاهیان، ممتاز شده بودند] و در بازارها و خیابانهای بغداد سواره حرکت می‌کردند، مردم را آزار می‌دادند و گاهی آنها را لگدکوب اسب‌های خود می‌کردند!

وقایع عجیب سامرا، در بُحبوحه ولادت منجی

بیشتر وزیران و امیران عباسی، افرادی بی‌کفایت و ستمگر بودند؛ در تحقیر و شکنجه و از بین بردن حقوق مردم از هیچ‌کاری دریغ نمی‌کردند! مثلا محمد بن عبدالملک (وزیر واثق) مردم را در تنوری پر از میخ شکنجه می‌داد! می‌گویند که خود او را هم در همان تنور کشتند.

پنج سال قبل از ولادت | بغداد و سامرا

بغداد گرچه مرکز خلافت نبود اما شاهد فتنه ها و آشوب های بسیاری بود. متوکل عباسی ارتشی ایجاد کرد به نام شاکریه؛ این ارتش متشکل از افراد ضد علوی از مناطق مختلف بودند! آنها در سال ۲۴۹ (قمری) با فریاد و جنجال دست به شورش زدند، به زندان‌ها هجوم بردند، یکی از دو پل معروف بغداد را نابود کرده و دیگری را به آتش کشیدند! در سال ۲۵۲ نیز ارتش بغداد دست به شورش زد، مغازه های اطراف پل بغداد را تصرف کرده، غارت کردند و تعدادی را به آتش کشیدند!

توقع بی‌جای برخی افراد که چرا امام دوازدهم غایب شد؟!

گوشه ای از وضعیتِ امنیتِ منطقه در دوران تولدِ امام، پاسخ می‌دهد…

در سال ۲۵۲ قمری (سه سال قبل از ولادت امام) اشرار به رهبری مساور بن عبدالحمید قیام کردند! در سال ۲۵۴ کارشان بالا گرفت و بر اطراف موصل مسلط شدند! مردم به هراس افتاده بودند، او حتی خانه امیر را به آتش کشید… مساور آن قدر قدرت پیدا کرد که بر بیشتر شهرهای عراق مسلط شد! و در نهایت پس از درگیری و غارت در سال ۲۶۳ مُرد.

جنایات عجیب متوکل عباسی به شیعیان

متوکل(متوفای ۲۴۷قمری) این موجود ناقص و مریض؛ پلیدترین، آلوده ترین و بدنام ترین خلیفه ی عباسی، کسی که قبلا در زمان خلافت برادرش در زندان بود و بنا بود اعدام شود اما نشد! امام عسکری علیه السلام دوران چنین فردی زندگی می‌کرد!

متوکل به طور رسمی انزجار و تنفرش از ذریه علی علیه السلام را یاد می‌کرد. شیعیان در زمان او مصیبتهایی متحمل شدند که در عهد هیچ‌یک از خلفای ستمگر گذشته، ندیده بودند! تحریم اقتصادی، منع هرگونه احسان و نیکی در حق آنها… کار به جایی رسید که گویند گروهی از زنان علوی که نخ‌ریسی می‌کردند، تنها یک پیراهن داشتند و به ترتیب آن را به تن می‌کردند تا نماز بخوانند! متوکل در همان زمان، میلیون‌ها دینار خرج عیاشی‌های خود می‌کرد و اموال بسیاری به رقاصه ها، دلقک‌ها و آوازه‌خوانان می‌داد…

امان از دل مولا…

همه ی خلفای عباسی اهل عیاشی بودند؛ بیش از ۵۰۰ سال حکومت بنی عباس (یعنی بعد از امام صادق تا دوران غیبت امام مهدی علیهما السلام)، آنها بیشتر دوران زندگی ننگین‌شان را میان جام‌های شراب و آغوش کنیزان زیبا به سر ‌می‌بردند! بهترین هدیه برای آنها شراب بود و کنیزان ماه‌رو! خلفایی که میان تار و تنبور و عود بودند، یا سر در دامن خواننده ای داشتند یا بر روی سینه ی نوازنده ای!

وضعیت شیعه در آستانه غیبت صغرا

شیعه به لحاظ فکری اعتقادی در جایگاه شایسته ای قرار داشت؛ احادیث و اصول امامان در کتب خاصی جمع آوری شده بود. شاگردان بزرگ و کارآمدی برای کارشناسی حوادث و دفاع از کیان اعتقادی و فقهی شیعه در برابر فرقه ها و گروه های مختلف، تربیت شده بودند. آنها برای ورود به عصر غیبت تقریبا آماده شده بودند، ارجاع شیعیان به وکیلانِ ائمه پُر رنگ شده بود.

مهمترین سازمان | در یک نگاه

این سازمان در عصر امام صادق(علیه السلام) بنا شد؛ آن حضرت تعدادی نماینده تعیین کرد تا میان امام و شیعیان «نقش ارتباطی» داشته باشند. در عصر امام کاظم(علیه السلام) منسجم‌تر شد و تا عصر امام جواد(علیه السلام) به سامان‌دهی بهتری رسید و فعالیت وسیعی را آغاز کرد. در عصر امام هادی و امام عسکری(علیهماالسلام) با شدت بیشتری پیش رفت. فعالیتش در غیبت صغرا به اوج رسید چرا که تنها وسیله‌ی ارتباطی شیعه با امام در عصر غیبت، این سازمان بود.

محدوده جغرافیایی فعالیت سازمان وکالت

با توجه به حضور شیعیان در دورترین نقاط جهان اسلام؛ مانند خراسان بزرگ، سیستان، مناطق جبال تا همدان، از اهواز تا بصره، کوفه، واسط، بغداد، سامرا، مدین، از مدینه تا یمن، مصر و شاید مغرب، طبیعی به نظر می‌رسد که این سازمان در سراسر این مناطق فعالیت داشته، چرا که آن مناطقی که از امام دورتر بودند نیازشان به حضور نماینده یا وکیلی از طرف امام بیشتر بوده…

نام برخی وکلای امامان به تفکیک محل وکالت

مدینه: «مُعلّی بن خُنَیس» و «نصر بن قابوس» از وکیلان امام صادق علیه السلام در مدینه و اطراف آن بودند. «یونس بن یعقوب» و «مفضل بن عمر» از وکیلان امام کاظم علیه السلام، «هشام بن ابراهیم» وکیل امام رضا علیه السلام و «ابوعلی محمد بن احمد بن حمّاد» وکیل امام مهدی علیه السلام در مدینه بودند.

مکه: «علی بن جعفر» وکیل برجسته امام هادی علیه السلام پس از آزادی از حبس متوکل، در مکه اقامت کرد و فعالیتهای وکالت را در آنجا ادامه داد.

یمن: احتمال وکالتِ «حسن بن فضل یمانی» و برخی دیگر در این ناحیه می‌رود، همچنین ملاقات گروهی از اهالی یمن با امام عسکری علیه السلام نیز مؤید این مساله است.

مسئولیتهای سازمان وکالتِ ائمه

با بررسی شواهد تاریخی به این نتیجه می‌رسیم که تنها هدف سازمان وکالت «جمع‌آوری خمس، زکات، صدقه و نذورات» نبوده؛ بلکه به دلایلی، دریافتِ اموال هم با مسائل سیاسی مرتبط بوده است. برخی از وظایف این سازمان:

راهنمایی شیعیان

مناظره با مخالفان

رسیدگی به اوقاف

کمک به نیازمندان

ویژگی‌های مهم وکیلان ائمه

به خاطر فشار حکومت ظلم،‌ کار آنها بسیار سخت بود. وکیلان باید مورد اعتماد باشند؛ هم از جهت مالی، هم از جهت جانی! همچنین باید رازدار باشند؛ اگر سِرّی از اسرار به گوش نااهل می‌رسید هر اتفاقی ممکن بود بیفتد! یکی از وُکلای ویژه‌ی امام صادق علیه السلام به همین دلیل به شهادت رسید!

ساختاری دقیق و حساس!

آیا می‌دانستید نماینده‌ها و وکیلان ائمه، توسط یک «وکیل ارشد» نظارت می‌شدند؟ [نماینده‌ها در هر منطقه باید به وکیل ارشدِ همان منطقه مراجعه می‌کردند…]

آیا می‌دانستید بیشتر وکیلان ائمه، مقیم همان منطقه بودند و آمار اعزامی‌ها کمتر از مقیم بود؟

آیا می‌دانستید با توجه به خطرات حکومت عباسی، مهمترین ویژگی وکیلان «تَقیّه و پنهان کاری» بود؟ گاهی برخی وُکلا برای گرفتن اطلاعات، شکنجه‌های سخت و حتی تهدید به مرگ می‌شدند!

رحمت خدا بر کسانی که در دوران غیبت، مطیع نائب عام امام هستند…

اگر تاریخ را مرور کنیم به وضوح می‌بینیم که امامان علیهم السلام مردم را به اطاعت از وکیل و نماینده‌ی خود امر می‌کردند؛ از شروع این مهم تا دوران غیبت «وکیلان» بوده اند، در غیبت صغرا «نائب خاص» بوده (که او را با نام معرفی می‌کردند)، و در غیبت کبری «نائب عام» بوده (که او را با اوصاف معرفی کرده اند).

برخی از مهمترین وکیلان ائمه علیهم السلام:

عبدالرحمان بن حجاج: امام هفتم

محمد بن سنان: امام ششم و هفتم

مُعَلی بن خُنَیس: امام ششم